Agenda

Eigen Radost evenementen / evenementen opleiding Russische en Slavische Studies Amsterdam/ culturele Slav-genda / belangrijke UvA data (FGw)

Collegejaar 2020-2021


Ditmaal hebben we de Radost kijk- en leeslijst een persoonlijk tintje gegeven. Onderstaande recensies en aanraders zijn geschreven door verschillende Radostleden. Mocht je het nou leuk vinden om je eigen favoriete boek, gedicht, serie, film, etc. aan te prijzen, stuur vooral iets in!

Misdaad en straf, Fjodor Dostojevski (oorspronkelijk in het Russisch, vertaling van Hans Boland)

Bladerend door de stoffige nummers die SLOVO door de jaren heen heeft uitgebracht, kwam ik bij de rubriek 'Wijze woorden van de docent' in het stokoude kerstnummer van 2018 terecht. Deze docente, niemand minder dan mevrouw Peeters, werd gevraagd een inkijkje te geven in haar persoonlijke leven. Naast haar dringende advies om jezelf te verwennen met een dagelijkse dosis vitamine D - denk eraan, het is immers weer vroeg donker! - sprak zij over haar favoriete boek: Fjodor Dostojevski's Misdaad en straf.

Ik voelde een rilling over mijn rug gaan. Ik had bij een antiekwinkeltje ooit een vertaling met de oude naam Schuld en boete uit 1904 op de kop weten te tikken en moest het halverwege opgeven omdat ik haast koortsig werd van het archaïsche Nederlands. Aangezien het echter het favoriete boek van mevrouw Peeters is, had ik weinig keus: ik moest en zou het nog een keer proberen. Ditmaal zou ik echter een moderne vertaling aanschaffen, en er is mijns inziens geen vertaler die tipt aan het werk van Hans Boland. Vol goede moed begon ik aan zijn vertaling van 2019.

En wat was het goed. Natuurlijk weet je als lezer dat je begint aan een meesterwerk uit de wereldliteratuur, net zoals je weet dat je naar een meesterwerk kijkt als de krabbel van Van Gogh eronder staat. Dat dwingt respect af. Maar in tegenstelling tot de oude vertaling, voelde het nu ook daadwerkelijk alsof ik een meesterwerk in handen had. Boland hanteert modern Nederlands en neigt richting de spreektaal. De straatarme student Raskolnikov, woonachtig in het Sint-Petersburg van anderhalve eeuw geleden, schermt meer dan eens met een 'so what?'. Dat klinkt misschien net té modern, maar het leest heerlijk weg en biedt een nieuwe generatie Nederlandstaligen toegang tot de wereld van de Russische literatuur. Dat betekent echter niet dat Misdaad en straf een werk is waar je met de nieuwe vertaling blanco in kunt stappen. Om deze literaire klassieker te begrijpen, zal je ook de historische context en de positie van Dostojevski daarin moeten begrijpen. Lees je daarom zeker in voordat je Hans Bolands vertaling openslaat en let goed op als meneer Westbroek vol passie verhaal doet over Dostojevski.

De brug over de Drina, Ivo Andrić (oorspronkelijk in het BKS, vertaling van C. W. Sangster-Warnaars en K. Vermeulen-Dijamant)

Deze leestip betreft een Slavische klassieker, de historische roman waar Andrić de Nobelprijs voor literatuur mee won. Het boek speelt zich af in Bosnie, in het dorpje Višegrad waar Andrić zelf opgroeide. In De brug over de Drina neemt Andrić je mee op reis door de geschiedenis van Višegrad. Aan de hand van fictionele verhalen leer je over de bezetting door het Ottomaanse Rijk en later door Oostenrijk-Hongarije, en uiteindelijk de Eerste Wereldoorlog. De fictionele elementen zijn kleurrijk en divers. Wat alle vertellingen gemeen hebben, is het belang van de brug, wat door drie eeuwen heen altijd het sociale middelpunt van het dorp was. Kortom, een aanrader voor iedereen die van prachtige, ontroerende verhalen en geschiedenis houdt.

Het Achtste Leven (voor Brilka), Nino Haratischwili (oorspronkelijk in het Duits, vertaling van Elly Schippers en Jantsje Post)

Mijn herontdekking van de wonderlijke wereld van de literatuur vond plaats in de eerste fase van de coronacrisis. Een fase die werd overspoeld door onwetendheid en desillusie. Zoom werd geïntroduceerd in onze levens en zou ons helpen onze sociale honger te stillen. Al was het gespreksonderwerp natuurlijk voornamelijk coronacrisis, doordat we nou eenmaal niets meer meemaakten. Iedereen verkeerde in radiostilte. Ik vroeg mijn vrienden vaker hoe zij deze periode doorkwamen, aangezien ik met de dag melancholischer werd naar mijn druk doch sprankelend vorig leven. Velen van hen vertelden me dat ik moest proberen het leven klein te houden; te genieten van de kleine momentjes en van de dingen waarvoor ik normaliter geen tijd zou vrij maken. Zeeën van tijd dienden gevuld te worden.

Lezen is wat dat betreft mijn vergeten hobby. Tussen de sociale en schoolplichten door probeerde ik van tijd tot tijd een boek te proppen, het liefst een informatief boek zodat het binnen het rijtje van productieve bezigheden zou vallen die ik mezelf oplegde. Ik had echter de behoefte om me nu in een geheel andere wereld te kunnen begeven; een literaire wereld waar voor een begrip als 'huidhonger' of verboden handdrukken geen plaats is. Ik begon dus aan fictie.

Een van de boeken die ik las in die periode heeft mij betoverd. Ik had al langer geleden mensen Het Achtste Leven (voor Brilka) horen prijzen. Het boek is een debuut van de Georgisch-Duitse schrijfster Nino Haratischwili, prachtig vanuit het Duits vertaald naar het Nederlands door Elly Schippers en Jantsje Post. De stroeve 1269 bladzijdes (en de lelijke cover) deden mij echter aanvankelijk huiveren. De belofte van een 'tolstojaans familie-epos' deed mij toch na enige tijd overstag gaan. Het boek is opgedeeld in zeven boeken, allen vernoemd naar een personage uit het boek; leden van de familie Jasji. De protagonist beschrijft het verhaal met de metafoor van een 'wandtapijt'; alle verhaallijnen zijn door de jaren heen met elkaar verbonden. De scene is Georgië, voornamelijk Tbilisi, maar het verhaal verplaatst zich regelmatig naar andere plekken op de wereld. Het verhaal bestrijkt een eeuw; de periode 1900-2016 in de levens van de familie Jasji en hun naasten. Allen manoeuvreren ze zich door een Georgië dat onderdeel uitmaakt van de Sovjet-Unie. Zodoende is het een tweeluik; enerzijds wordt de turbulente Georgische geschiedenis in de algemeenheid breed uitgemeten, anderzijds zijn het de individuen die zich staande proberen te houden in de politieke en maatschappelijke chaos. De woorden zijn gericht aan het laatste hoofdstuk; aan het meisje van de titel. Aan haar wordt verteld waarom zij het Achtste leven is; het eeuwige leven.

Het boek bood mij alles: liefde, weemoed, verdriet. Ik leefde dusdanig met de personages mee dat ik op momenten liever niet doorlas, omdat ik dan nog in de situatie zou verkeren dat het goed ging met mijn favoriete personage. In ieder boek wordt de focus gelegd op een ander personage, maar de overige hoofdpersonen raak je niet kwijt, je ziet ze alleen vanuit een ander perspectief. Door deze gelaagdheid leer je iedereen liefhebben. Tijdens het lezen van dit boek luisterde ik steevast één album; 'Gordijnen' van Emma (zusje van Mark!). Het voelde alsof de muziek en het boek in elkaar vervlochten raakten, om op de metafoor van het wandtapijt terug te komen.

Inmiddels heb ik al 5 vrienden overgehaald om het boek ook te kopen en zich erdoor te laten meeslepen. Soms delen ze mooie passages met mij en dan denk ik met weemoed en een sprankje jaloezie terug aan de periode dat ik het las. 1269 bladzijden zijn pittig, maar in dit boek was er geen één te veel.

Hejter (The Hater)

Een Netflix-aanrader voor een lockdown-avondje op de bank is deze Poolse thriller van Jan Komasa (ook bekend van Corpus Christi). Het is een vervolg op Sala Samobójców uit 2011, maar Hejter is zonder voorkennis heel goed te volgen. Het is een film die een actueel thema aankaart, namelijk fake news en internettrollen. Het zit de student Tomasz allemaal niet mee wanneer hij van de universiteit geschopt wordt en afgewezen wordt door zijn rijke, linkse jeugdliefde. Wanneer hij gaat werken bij een pr-bureau dat zich bezig houdt met het verspreiden van haatcampagnes ziet hij zijn kans om de elite te wreken. Wellicht geen bekroond werk zoals Corpus Christi, maar zeker het kijken waard. Voor de polonisten tevens goed voor de taalverwerving.

Ničija zemlja

In 2001 kwam de Bosnische oorlogsfilm Ničija zemlja (Niemandsland) uit. Na het behalen van een Oscar voor beste internationale film, zou het werk van Danis Tabović doorgroeien tot een ware hit binnen de wereld van Joegoslavische oorlogsfilms.

De film begint met een groep Bosnische soldaten die 's nachts verdwaald raakt in de dikke mist. De volgende ochtend wordt duidelijk dat zij zich in niemandsland bevinden, met aan de ene kant de Bosnische en aan de andere kant de Joegoslavische frontlinies. Nadat ze beschoten worden vanaf de Joegoslavische kant, weet alleen onze hoofdpersoon, genaamd Čiki, te overleden door in een verlaten loopgraaf te duiken. Het duurt niet lang voordat twee soldaten van het Joegoslavische leger hem vinden. De drie vechten het uit, en uiteindelijk blijven alleen Čiki en de timide, onervaren, dienstplichtige JNA-soldaat, genaamd Nino, over. De twee zien langzaam in dat ze allebei geen kant op kunnen, omdat ze nu samen in niemandsland zitten. De twee sluiten vrede en niet veel later raken ze met elkaar in gesprek en bespreken ze het nut van de oorlog, wie het is begonnen en hoe ze nu verder moeten.

De film geeft een zeer goed inzicht in de sociaal-politieke chaos die de Joegoslavische oorlog teweeg bracht. De nadruk van het verhaal ligt vooral op het aankaarten en promoten van anti-oorlog sentiment dat binnen vrijwel elke strijdende partij heerste. Bovendien wijst de film expliciet uit dat de Joegoslavische oorlog alleen maar verliezers kende.

De Slavische hit van de maand

Omdat jullie zo lang hebben moeten wachten en het muzikale genot van de Kerstborrel niet in zijn gewone vorm kan doorgaan, trakteren we jullie op maar liefst drie (!) hits van de maand. Veel dank aan allen die wat ingestuurd hebben. Onze mail staat altijd open voor meer inzendingen!

Een van onze inzenders heeft via Russische vrienden vernomen wat er tegenwoordig op illegale raves in Polen wordt gedraaid. Op het eerste gezicht misschien wat onserieus, maar nu we zelf vastzitten in Nederland is het toch een waardevol inkijkje in de jeugdcultuur van Centraal- en Oost-Europa!

Een andere inzender heeft een greep uit de jaren 90 gedaan om ons te verblijden met hit met een wel heel relevant thema, hoewel het niet over corona gaat... 

Tenslotte heeft een inzender ons een Wit-Russisch hitje gegeven, dat goed aansluit op de actualiteit. Het liedje, dat in 2000 uitkwam, is tot op de dag van vandaag een immens populair protestnummer en wordt gedraaid tijdens demonstraties. In dit artikel van de BBC wordt het belang van het nummer verder uitgediept. Verder wordt ons de documentaire 'Music Partisans' over de muziekscene in Belarus aangeraden. Interessant!